Difference between revisions of "Tē-kiû"

From Tâi-oân-pit
Jump to navigation Jump to search
Tags: Mobile web edit Mobile edit
Tags: Mobile web edit Mobile edit
(3 intermediate revisions by the same user not shown)
Line 1: Line 1:
 
[[File:Epic 1b 20200324003633.jpg|thumb|Tē-kiû]]
 
[[File:Epic 1b 20200324003633.jpg|thumb|Tē-kiû]]
  
'''Tē-kiû''', ia̍h-sī kóng '''Tē''', sī [[thài-iông-hē]] tē-5 tōa ê [[he̍k-chheⁿ]], chē-chí nā tùi [[Ji̍t-thâu]] hit pêng sǹg khí sī pâi tī tē-3 lia̍p, lî ji̍t-thâu pêng-kin 149.6 pah-bān kong-lí hn̄g. Tē-kiû sī ûi-it lán lâng chai-iáⁿ ū [[sèⁿ-miā]] tī-leh ê só͘-chāi.
+
'''Tē-kiû''', ia̍h-sī kóng '''Tē''', sī [[thài-iông-hē]] tē-5 tōa ê [[he̍k-chheⁿ]], chē-chí nā tùi [[Ji̍t-thâu]] hit pêng sǹg khí sī pâi tī tē-3 lia̍p, lî ji̍t-thâu pêng-kin 149.6 pah-bān kong-lí hn̄g. Tē-kiû sī lán lâng só͘ khiā, koh sī ûi-it chai-iáⁿ ū [[sèⁿ-miā]] tī-leh ê só͘-chāi.
  
 
Tē-kiû ê piáu-bīn ū [[hái-iûⁿ]] kap [[khong-khì]], chia khong-khì 78% sī [[chek-sò͘]], 21% sī [[sng-sò͘]]. Phiau-chún [[tāi-khì ap-le̍k]] tī hái-pêng-bīn sī bí pêng-hong kong-chhioh 101,325 [[newton (tan-ūi)|newton]].
 
Tē-kiû ê piáu-bīn ū [[hái-iûⁿ]] kap [[khong-khì]], chia khong-khì 78% sī [[chek-sò͘]], 21% sī [[sng-sò͘]]. Phiau-chún [[tāi-khì ap-le̍k]] tī hái-pêng-bīn sī bí pêng-hong kong-chhioh 101,325 [[newton (tan-ūi)|newton]].
  
== Thian-bûn ==
+
== Thian-bûn sèng-chit ==
Tē-kiû lî Ji̍t-thâu pêng-kin ū 149,600,000 kong-lí. Tē-kiû kho͘ Ji̍t-thâu chi̍t lìn chha-put-to 365.25 kang; nā tùi Tē ê pak-pêng khòaⁿ, sī chiàu hoán sî-cheng ê hong-hiòng se̍h, i ê [[chū-choán]] (''rotation'') hong-hiòng mā sio-siâng. Chū-choán ê chiu-kî, sī 23 tiám-cheng, 56 hun-cheng, kiam 4 bió-cheng, chhia-sim kap i-ê kúi-tō pêng-bīn pí, sī chhū 23.44°.
+
Tē-kiû lî Ji̍t-thâu pêng-kin ū 149,600,000 kong-lí. Tē-kiû kho͘ Ji̍t-thâu chi̍t lìn chha-put-to 365.25 kang; nā tùi Tē ê pak-pêng khòaⁿ, sī chiàu hoán sî-cheng ê hong-hiòng se̍h, i ê [[chū-choán]] (''rotation'') hong-hiòng mā sio-siâng. Chū-choán ê chiu-kî, sī 23 tiám-cheng, 56 hun-cheng, kiam 4 bió-cheng, chhia-sim kap i-ê kúi-tō pêng-bīn pí, sī chhu 23.44°.
  
 
Chhiah-tō ê poàn-kéng ū 6,378 kong-lí, tī Thài-iông-hē óa-lāi ê sì lia̍p tē-chit he̍k-chheⁿ tang-tiong, Tē-kiû sī siōng tōa ê chi̍t lia̍p, chóng nā kap óa-gōa ê khì-thé tōa he̍k-chheⁿ pí oân-á koh chiâⁿ sè lia̍p. Tē-kiû ta ū chi̍t lia̍p thian-jiân ōe-chheⁿ, tō sī [[Goe̍h-niû]], lî Tē pêng-kin 384,400 kong-lí hn̄g.
 
Chhiah-tō ê poàn-kéng ū 6,378 kong-lí, tī Thài-iông-hē óa-lāi ê sì lia̍p tē-chit he̍k-chheⁿ tang-tiong, Tē-kiû sī siōng tōa ê chi̍t lia̍p, chóng nā kap óa-gōa ê khì-thé tōa he̍k-chheⁿ pí oân-á koh chiâⁿ sè lia̍p. Tē-kiû ta ū chi̍t lia̍p thian-jiân ōe-chheⁿ, tō sī [[Goe̍h-niû]], lî Tē pêng-kin 384,400 kong-lí hn̄g.
 +
 +
== Tāi-khì kap chúi ==
 +
Khàm tī Tē chiūⁿ ê khì-thé kap e̍k-thé, kiau thài-iông la̍t chò-hóe, sī iàu-kín Tē-kiû sèⁿ-miā ê mi̍h. In keng-kòe [[tāi-khì-khoân]] (''atmosphere'') kap [[chúi-khoân]] (''hydrosphere'') pun-sòaⁿ kiam hôe-thâu.
 +
 +
Tē-kiû ê tāi-khì hâm hun-chú-khoán ê [[chek-sò͘]] 78 pha-sén, hun-chú-khoán ê [[sng-sò͘]] 21 pha-sén. Tang-tiong lēng-gōa koh ū pa̍t khoán khì-thé chhin-chhiûⁿ {{ruby link|argon|a-lú-góng}}, [[chúi-khì]], [[jī-sng-hòa thòaⁿ-sò͘]], {{ruby link|methane|me-sán}} téng-téng, kiam chē-chē sè-lia̍p-chí phû tī lāi-bīn.
  
 
== Chham-chiàu ==
 
== Chham-chiàu ==

Revision as of 2021 nî 5 goe̍h 26 ji̍t, 15:55

Tē-kiû

Tē-kiû, ia̍h-sī kóng , sī thài-iông-hē tē-5 tōa ê he̍k-chheⁿ, chē-chí nā tùi Ji̍t-thâu hit pêng sǹg khí sī pâi tī tē-3 lia̍p, lî ji̍t-thâu pêng-kin 149.6 pah-bān kong-lí hn̄g. Tē-kiû sī lán lâng só͘ khiā, koh sī ûi-it chai-iáⁿ ū sèⁿ-miā tī-leh ê só͘-chāi.

Tē-kiû ê piáu-bīn ū hái-iûⁿ kap khong-khì, chia khong-khì 78% sī chek-sò͘, 21% sī sng-sò͘. Phiau-chún tāi-khì ap-le̍k tī hái-pêng-bīn sī bí pêng-hong kong-chhioh 101,325 newton.

Thian-bûn sèng-chit

Tē-kiû lî Ji̍t-thâu pêng-kin ū 149,600,000 kong-lí. Tē-kiû kho͘ Ji̍t-thâu chi̍t lìn chha-put-to 365.25 kang; nā tùi Tē ê pak-pêng khòaⁿ, sī chiàu hoán sî-cheng ê hong-hiòng se̍h, i ê chū-choán (rotation) hong-hiòng mā sio-siâng. Chū-choán ê chiu-kî, sī 23 tiám-cheng, 56 hun-cheng, kiam 4 bió-cheng, chhia-sim kap i-ê kúi-tō pêng-bīn pí, sī chhu 23.44°.

Chhiah-tō ê poàn-kéng ū 6,378 kong-lí, tī Thài-iông-hē óa-lāi ê sì lia̍p tē-chit he̍k-chheⁿ tang-tiong, Tē-kiû sī siōng tōa ê chi̍t lia̍p, chóng nā kap óa-gōa ê khì-thé tōa he̍k-chheⁿ pí oân-á koh chiâⁿ sè lia̍p. Tē-kiû ta ū chi̍t lia̍p thian-jiân ōe-chheⁿ, tō sī Goe̍h-niû, lî Tē pêng-kin 384,400 kong-lí hn̄g.

Tāi-khì kap chúi

Khàm tī Tē chiūⁿ ê khì-thé kap e̍k-thé, kiau thài-iông la̍t chò-hóe, sī iàu-kín Tē-kiû sèⁿ-miā ê mi̍h. In keng-kòe tāi-khì-khoân (atmosphere) kap chúi-khoân (hydrosphere) pun-sòaⁿ kiam hôe-thâu.

Tē-kiû ê tāi-khì hâm hun-chú-khoán ê chek-sò͘ 78 pha-sén, hun-chú-khoán ê sng-sò͘ 21 pha-sén. Tang-tiong lēng-gōa koh ū pa̍t khoán khì-thé chhin-chhiûⁿ argon(a-lú-góng), chúi-khì, jī-sng-hòa thòaⁿ-sò͘, methane(me-sán) téng-téng, kiam chē-chē sè-lia̍p-chí phû tī lāi-bīn.

Chham-chiàu

  • Joseph A. Angelo (2006). "Earth". Encyclopedia of Space and Astronomy. Facts on File. ISBN 978-0-8160-5330-8.
  • "Earth". Encyclopædia Britannica.

Liân-kiat